Karakter boyutu :13 Punto15 Punto17 Punto19 Punto

2 Mart R─░ZE'nin Fethi

2 Mart R─░ZE'nin Fethi
R─░ZE'nin Tarih├žesi ,Fethi
01.03.2021 / 10:22


Rize yöresinde ya┼čayan ilk kavim biti┼čken dilli, Asyanik kavimleridir. Bölgenin ad─▒n─▒n ilk defa yaz─▒l─▒ bir kaynakta geçmesi M.Ö. 8 yüzy─▒lda olmu┼čtur. Bir bölgede Tarih Ça─č─▒'n─▒n ba┼člamas─▒, ilk defa o bölgenin bir yaz─▒l─▒ kaynakta an─▒lmas─▒ ile olur. Bu yüzden, Çoruh boylar─▒ ve Rize bölgesi tarihte ilk olarak, Urartulu II.Sardur'un, M.Ö.765 y─▒l─▒nda Kars’─▒n kuzeyindeki, Ç─▒ld─▒r Gölü’nün güneyinde yer alan Ta┼čköprü Köyü üstündeki kayal─▒kta kazd─▒rd─▒─č─▒ çivi yaz─▒l─▒ kitabede, 'Kulki/Kulkha' olarak geçmi┼č, sonraki Yunan kaynaklar─▒nda da 'Kolk-Koldit'lerden bahsedilmi┼čtir. Bu çivi yaz─▒l─▒ kitabe, bölge ad─▒n─▒n yaz─▒l─▒ olarak ilk defa bir yerde geçti─či kaynakt─▒r.



Büyük ─░skender'in, Pers kral─▒ III. Darius'u yenilgiye u─čratmas─▒ ile elde etti─či Anadolu hakimiyeti M.Ö. 323 senesine kadar sürmü┼čtür. ─░skender’in ölümünden sonra komutanlar─▒ ile satraplar aras─▒ndaki ç─▒kar ve egemenlik sava┼člar─▒nda ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ ilan eden Mitridates Kitistes, Karadeniz k─▒y─▒s─▒nda Sinop dolaylar─▒na do─čru geni┼čleyen kurdu. Pontos Kral─▒ Farnakes M.Ö. 180'de Rize'yi i┼čgal ederek krall─▒─č─▒n topraklar─▒na katt─▒. Rize yöresi daha sonra M.S. 10 y─▒l─▒nda Roma ─░mparatorlu─ču’nun egemenli─čine girmi┼čtir. Roma’n─▒n ikiye ayr─▒lmas─▒ndan sonra Rize ve çevresi Bizans topraklar─▒n─▒n içerisinde kalm─▒┼čt─▒r.

Rize i├žin 11 fikir | tarih, foto─čraf, siyah beyaz foto─čraflar

Gürcü Kral─▒ III. George (1156-1184) ve Kraliçe Thamara (1184-1212) dönemlerinde Gürcü Ordusunda yüksek mevkiler alan Kumanlar daha sonra Ortodoks H─▒ristiyanl─▒─č─▒ kabul etmi┼č ve bu devletin Müslüman Türklerle olan s─▒n─▒r bölgelerine yerle┼čmi┼člerdi.



Bugün Rize'nin ─░kizdere ─░lçesinin da─č köylerinde ya┼čayan Kumbasarlar bu dönem Gürcü ordusunda Ba┼čkumandanl─▒k yapan ve ya┼član─▒nca Kraliçe Thamara taraf─▒ndan bir oyunla görevinden al─▒nmak istendi─či için malikane olarak verilen bölgeden ayr─▒l─▒p Rize Da─člar─▒na çekilen Kumbasar ailesine mensupturlar.



Bu dönemlerde bir tekstil ve ticaret merkezi olarak tan─▒mlanan Rize ayn─▒ zamanda Trabzon’daki Rum Krall─▒─č─▒na ba─čl─▒ bir kaza merkezi (Bandon) idi. Merkezi, Pazar olan Rize'nin do─čusundaki topraklar ise imparatorlu─čun s─▒n─▒rlar─▒ içinde ayr─▒ bir idari birimdi. 1458'de Uzun Hasan'─▒n, Atabeklerin eli ile yönetilen Çoruh havzas─▒na girip ─░spir Bölgesini devletin s─▒n─▒rlar─▒ içine katmas─▒ndan sonra Hem┼čin Bölgesi de Akkoyunlular'a tabi olmu┼čtu. Fakat sahildeki Rize kasabas─▒ ve Pazar'a kadar olan topraklar Trabzon Krall─▒─č─▒na aitti. 1461 y─▒l─▒nda Fatih Sultan Mehmet bizzat gelerek Trabzon'u fethetti─či zaman sahilde Çoruh Nehrine kadar olan topraklar, Hem┼čin dahil, Osmanl─▒ Devleti hakimiyetine girdi.

Fetihten önce bu bölgede bulunan Trabzon Rum Krall─▒─č─▒, Megrel Dadyan─▒, Kartli Kral─▒ ve Çoruh Atabe─či kendi aralar─▒nda bir H─▒ristiyan ittifak─▒ yaparak Osmanl─▒'n─▒n rakibi Akkoyunlu’lar─▒ da hami olarak bu ittifaka dahil etmi┼člerdi. Bu ittifak Papa'n─▒n gayretiyle organize edilecek bir haçl─▒ seferi ve kendilerine destek sa─člayacak, Osmanl─▒’ya rakip di─čer Türkmen Beyleri ile Osmanl─▒’ya sald─▒r─▒p ortadan kald─▒rmay─▒ planl─▒yordu. Bu tertibin fark─▒nda olan Fatih 1461'de bizzat sefere ç─▒karak ittifak─▒n beyni olan Trabzon Krall─▒─č─▒n─▒ ortadan kald─▒rd─▒.



Fatih Sultan Mehmet, Komninoslu bir anadan do─čan ve Komninoslardan evli olup, Turabozan Tekfurlu─čunun müttefiki olan Akkoyunlu Padi┼čah─▒ Uzun Hasan'a ra─čmen, 1461 yaz─▒nda ordusuyla gelince, son Takvur sava┼čs─▒z teslim oldu. Daha önce ┼čehirdeki Rumlar─▒n ço─ču ve çevredeki Rum köylülerinin bir k─▒sm─▒, K─▒r─▒m'a göçüp, orada yerle┼čtiklerinden, 1475’te K─▒r─▒m liman ┼čehirleri Venedik ve Cenevizlilerden al─▒n─▒p, ilk tahrir yap─▒l─▒rken, bunlar─▒n "Turabuzoniyan" diye yaz─▒ld─▒─č─▒ görülüyor. Ayn─▒ 1461 y─▒l─▒nda, do─čuda Çoruh a─čz─▒na kadarki yerler ve arada Rize'de sava┼čs─▒z fethedilerek, bütün buralar, yeni kurulan "Turabozan Sanca─č─▒"na ba─čland─▒. ┼×ehir ve kasabalara gönüllü ve sürgün olarak Çorum, Amasya, Tokat ve Samsun bölgelerinden Türkler getirtilerek vergilerden muaf olarak 1464 y─▒l─▒na kadar yerle┼čtirildi.



─░kinci Fatih ça─č─▒ iskan─▒, 1466 da Konya/Karaman fethedildikten sonra, ┼čehir ve kasaba halk─▒n─▒n ço─ču ─░stanbul'a, di─čer k─▒sm─▒ da Turabozan Sanca─č─▒ndaki köylülere ve Rumeli’ye yerle┼čtirildi. Turabozan Sanca─č─▒’na yerle┼čtirilenler ço─čunlukla Rize Kazas─▒’na yerle┼čtirilmi┼čtir. Bu yüzden, her iki iskan s─▒ras─▒nda gelen Müslüman Türkler, buralardaki ─░slami ya┼čay─▒┼člar─▒ sonucunda K─▒pçakl─▒ ve yerli halk─▒n Müslüman olmalar─▒na sebep olmu┼člard─▒r. Osmanl─▒ vergi defterlerinde, kimlerin Müslüman oldu─ču i┼čaret edilmi┼čtir.







1486 y─▒l─▒nda, yani Fetih'ten 25 y─▒l sonra tutulan ilk Turabozan Sanca─č─▒ Tahrir Tapu Defteri'nde, ┼čimdiki Rize bölgesi:



 R─░ZE,

 AT─░NA (Hem┼čin nahiyeleri dahil),

 LAZLUK (Arde┼čen, Vitçe/F─▒nd─▒kl─▒, Arhavi, Hopa dahil) üç kaza halinde Turabzon'a ba─čl─▒ gösteriliyor.

   Trabzon ve Rize’de ki (Hem┼čin) "Bornak" adl─▒ köy ve yayla da, Akkoyunlu’lar─▒n vezirler ç─▒karan boyundan olup, buralara iskan edilen koldan kalmad─▒r.





Yavuz Sultan Selim, Çald─▒ran sonras─▒, Do─ču ve Güneydo─ču Anadolu'yu fethetmi┼č, Mara┼č Bölgesinde Dulkadiro─čullar─▒ Beyli─čini de ortadan kald─▒rm─▒┼čt─▒. Bu beyli─če mensup birçok aileyi sürgünle Trabzon Sanca─č─▒na gönderirken, bunlar Trabzon'un do─čusunda yer alan nahiyelere yerle┼čtirilmi┼č, önemli bir bölümü de Rize bölgesinde iskan ettirilmi┼čtir. Günümüzde Rize bölgesinde birçok aile dedelerinin geldikleri yerin ismini, aile ismi olarak ald─▒─č─▒ için bu isimlerin incelenmesi bize Yavuz Sultan Selim'in valilik ve saltanat─▒ döneminde Rize'ye yerle┼čen ailelerin geldikleri co─črafya hakk─▒nda fikir verir.



1640 y─▒l─▒nda Gönye Kalesi’ne görevli giden Evliya Çelebi Rize’den k─▒sa olarak bahseder: Trabzon’a ba─čl─▒, deniz k─▒y─▒s─▒nda, bahçeli, güzel bir yerdir, der. Rize tarihinin önemli olaylar─▒ndan biri de Rize Ayan─▒, Batum Kalesi muhaf─▒z─▒ Tuzcuo─člu Memi┼č A─ča’n─▒n isyan─▒ ve öldürülmesi olay─▒d─▒r. (1814-1817) Rize’nin 19 yy’da bir kaza merkezi oldu─čunu görüyoruz.



3 Mart 1878 y─▒l─▒nda imzalanan Berlin Antla┼čmas─▒’yla Lazistan Sanca─č─▒ merkezi olan Batum Rusya’ya b─▒rak─▒l─▒nca, Rize sancak merkezi oldu. Hicri 1322, Miladi 1904 tarihli Trabzon Salnamesi’nde Rize ile ilgili özetle ┼ču bilgiler yer al─▒r: “ Lazistan Sanca─č─▒’n─▒n merkezidir.”



Rize Arde┼čen 1950 | Resimler, ├çi├žek, Tarih



1914 y─▒l─▒nda Osmanl─▒ devletinin I. Dünya Sava┼č─▒’na girmesiyle do─ču cephesinde ba┼člayan çat─▒┼čmalarda, 16 kas─▒m 1914’te Hopa Hudut Taburu ile Ali R─▒za Bey’in milis kuvvetleri Borçka üzerine yürüdüler. Türk ordusu ve gönüllü milisler büyük ba┼čar─▒lar sa─člad─▒lar, ancak Ruslar─▒n sürekli, sahil yerle┼čimlerini bombalamalar─▒, ünlü Midilli ve Yavuz gemilerinin saf d─▒┼č─▒ kalmas─▒, yard─▒m gelmeyi┼či üzerine kuvvetlerimiz 19 ┼×ubat 1916’da F─▒rt─▒na Deresine kadar çekildi. 8 Mart 1916 tarihinde, Ruslar Rize’yi i┼čgal ettiler. Sava┼č y─▒llar─▒nda söylenen bir Rize türküsünde ┼čöyle denmektedir:



Urusun gemileri

Siyah bayrak açayi

Midilliyi görünce

Bulut alti kaçayi



Böylece Rize için esaret y─▒llar─▒ ba┼člad─▒. Rize halk─▒ için bu kara günler 2 Mart 1918 ‘e kadar sürdü. Ruslar çekildikten sonra silahl─▒ Rum çeteleri ortaya ç─▒kmaya ba┼člad─▒. Bölgede bir Rum–Pontus Devleti kurmak için çal─▒┼čmalar yap─▒l─▒yordu. Bu geli┼čmelere kar┼č─▒ Trabzon’da bütün Do─ču Karadeniz Bölgesini içine alan “Trabzon Muhafaza-i Hukuku Milliye Cemiyeti” kuruldu. Bu cemiyetin Rize ┼čubesi aç─▒ld─▒. 23 temmuz 1919 da toplanan, Erzurum Kongresine bu ┼čube ad─▒na Hem┼činli Necati Efendi, Abaza Hakk─▒ Efendi kat─▒ld─▒. 8 aral─▒k 1922 tarihinde ┼×ark Cephesi Kumandan─▒ Kaz─▒m Karabekir Pa┼čan─▒n Rize’ye gelmesiyle Rum çetelerine kar┼č─▒ yap─▒lacak mücadele planland─▒.





Rizeliler Kuva-i Milliye’ye yaz─▒larak ─░stiklal Sava┼č─▒’na kat─▒lm─▒┼člard─▒r.



─░stiklal Sava┼č─▒ kazan─▒l─▒p Türkiye Cumhuriyeti kurulunca, Rize bir ara Artvin ile birle┼čtirilerek Çoruh vilayeti ad─▒n─▒ ald─▒. Daha sonra 20 Nisan 1924’te tek ba┼č─▒na Rize Vilayeti oldu.



Mustafa Kemal 17 Eylül 1924 tarihinde Rize’ye gelmi┼č ve resmi ziyaretlerden sonra Matarac─▒ Mehmet Efendi’nin evinde misafir edilmi┼čtir. Kald─▒─č─▒ bu ev bu gün Atatürk Evi Müzesi olarak ziyarete aç─▒kt─▒r.



Cumhuriyet döneminde Rize’nin kalk─▒nmas─▒ için de─či┼čik te┼čebbüsler yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlardan birisi de Osmanl─▒ Hükümeti zaman─▒nda bir yabanc─▒ firmaya yapt─▒r─▒lan Rize-─░spir-Erzurum karayolu projesidir. Bu yolun yap─▒m─▒ için halk uzun y─▒llar gönüllü olarak çal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Vali A.Ekrem ENGÜR zaman─▒nda (1930-1935) çal─▒┼čmaya yeni giden gruplar törenle vilayetin önünden hareket ediyorlard─▒. 1937 y─▒l─▒ndan sonra çay üretimine geçilmesiyle yöre insan─▒n─▒n ekonomik kazanc─▒ artm─▒┼čt─▒r.



Kaynak:https://rize.ktb.gov.tr/TR-55291/tarihce.html


Watch video!



Bu haber toplam 166 defa okundu
YAZARLAR
 
Anasayfa |

Reklam Verin |

Sitene Haber Ekle |

Bize Ulaşın

  © 2010 YzC Haber Portal─▒                             Yazılım ve Tasarım: Serdar YAZICI
Sitemiz, hukuka, yasalara, telif haklar─▒na ve ki┼čilik haklar─▒na sayg─▒l─▒ olmay─▒ ama├ž edinmi┼čtir. Sitemiz, 5651 say─▒l─▒ yasada tan─▒mlanan .yer sa─člay─▒c─▒. olarak hizmet vermektedir. ─░lgili yasaya g├Âre, site y├Ânetiminin hukuka ayk─▒r─▒ i├žerikleri kontrol etme y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ yoktur. Bu sebeple, sitemiz .uyar ve kald─▒r. prensibini benimsemi┼čtir. Telif hakk─▒na konu olan eserlerin yasal olmayan bir bi├žimde payla┼č─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve yasal haklar─▒n─▒n ├ži─čnendi─čini d├╝┼č├╝nen hak sahipleri veya meslek birlikleri, ─░leti┼čim b├Âl├╝m├╝nden bize ula┼čabilirler | Rize G├╝ndo─čdu Haber | Rize | Rize Haberleri haberler